Como debe ser o persoal directivo das administracións?

Cando unha crise “vai máis aló das cuestións económicas” para traducirse “nunha perda crecente de lexitimidade institucional, faise necesario abordar novas estratexias que reforcen a credibilidade dos directivos e técnicos públicos”, e con ela, a das administracións que representan. Así o entende o profesor da Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación Enrique Varela, un dos expertos que participan no deseño dun modelo de certificación de competencias directivas, impulsado pola Fundación para los Compromisos de Calidad, que trata de definir un marco de acreditación de competencias, formación e habilidades que contribúa a outorgar “maiores garantías aos cidadáns” respecto daquelas persoas que se van a encargar de dirixir e xestionar os programas e recursos públicos.

“En esencia, trataríase de que os directivos públicos profesionais puideran ser seleccionados a partires de procesos obxectivos e que certificasen as súas competencias de forma periódica e independente, deixando atrás o modelo ‘dedocrático’ da libre designación sen xustificación de mérito, capacidade e idoneidade”, engade Varela dunha iniciativa iniciada hai tres anos e que vén de concluír a súa “fase teórica” coa definición dun modelo de certificación de competencias. Un modelo no que se propoñen unha serie de fórmulas para acreditar aspectos como os coñecementos en materia de xestión administrativa, orzamentaria ou de recursos humanos, as capacidades de planificación estratéxica, responsabilidade social ou avaliación de resultados, a responsabilidade na toma de decisións ou as habilidades para a negociación ou o liderado.

Un modelo asentado en sete eixos

Este profesor da Área de Ciencia Política e da Administración-Observatorio da Gobernanza G3 foi un dos 28 expertos e expertas que formou parte dos comités encargados de definir eses esquemas de certificación que, explica, son o resultados de preto de tres anos de “traballo colaborativo”. Xunto á Miguel Hernández, Vigo foi a única universidade que contou cun representante nunha iniciativa na que tamén tomaron parte expertos de diferentes institucións públicas e organizacións de formación, así como profesionais de diferentes administracións.

Entre todos eles, deseñaron dunha serie de esquemas en función do número de integrantes dos equipos de traballo e das contías orzamentarias que cada directivo ten a responsabilidade de xestionar, que teñen como denominador común o chamado "modelo HEAD" (Habilidades Esenciais da Alta Dirección), un compendio de requisitos en materia de formación, habilidades, experiencia ou competencias que ao seu xuízo deberían esixirse aos directivos e directivas públicas. Conduta ética, gobernanza e estratexia, liderado e innovación, creación e xestión de equipos, comunicación e transparencia, orientación a resultados e xestión de recursos públicos son os sete eixos deste método de avaliación “innovador e baseado en certificacións externas”, salienta Varela.

O momento de achegalo ás administracións

Trala definición deses esquemas, este proxecto, no que participaron concellos como Vitoria-Gasteiz, Logroño ou Torrejón de Ardoz e institucións como a Generalitat de Cataluña, a través da súa Subdirección General de Despeses de Personal, ou a Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP), atópase agora nunha fase de “exposición pública”, como explica Varela, na que se enmarcou, por exemplo, o relatorio que hai uns días impartía na facultade o coordinador deste proxecto e patrono da fundación Rodrigo Martín. “Está a ser presentado as institucións públicas que poidan estar interesadas en contar cun modelo de certificación de competencias independente, alleo aos seus propios procesos e avaliable dunha forma sostible ao longo do tempo”, engade este docente, que incide en que o reto actual desta iniciativa pasar por achegar o modelo deseñado ás institucións, “que teñen que decidir se queren desenvolver un modelo parecido o asumir este ou outros que contribúan a mellorar os seus rendementos como institución”, xa que, do contrario, entende, "continuarían perdendo lexitimidade, credibilidade e imaxe entre a cidadanía”.

A importancia de acreditar a valía

Para Varela, resulta “difícil pensar nunha administración pública, nun político ou nun directivo público” que a día de hoxe non conte coas competencias profesionais que se reúnen no modelo HEAD. Non obstante, o que implica esta iniciativa é poñer sobre a mesa “unha metodoloxía común a calquera directivo de calquera administración”, que podería con ela demostrar “que as súas competencias están ao día, son reais e poden ser certificadas por unha entidade diferente a aquela na que presta servizos”. De aí que o obxectivo deste modelo innovador que, segundo relata Varela, “xa está sendo seguido por organizacións como INAP (Instituto Nacional de Administración Pública)” é que poida ser aplicado de forma voluntaria polas diferentes organizacións, que deste xeito obterían un “plus de lexitimidade” diante da cidadanía, ao amosar que a “afinidade política ou persoal” non foi un criterio tido en conta á hora de seleccionar aos ocupantes e ás ocupantes dun postos que implican “o manexo de orzamento público e dun equipo humano, así como o desenvolvemento de servizos e programas públicos complexos”.